Bij sociëteit HVOR blijkt telkens opnieuw dat een programma pas definitief is als de koffie op tafel staat én de laatste spreker daadwerkelijk binnenwandelt. Nauwelijks was de inkt van het programmablad opgedroogd of daar diende zich alweer een wijziging aan. Kobus van Ingen, aangekondigd voor de ochtendpresentatie, werd op het laatste moment noodzakelijkerwijs elders verwacht. Natuurlijk ging er een zucht van teleurstelling door de zaal, maar lang duurde die niet.
Want wie denkt dat senioren traag schakelen, kent dagvoorzitter Bartho, lid van de werkgroep sociëteit nog niet.
Binnen de kortste keren wist Bartho Kobus uit zijn schier onuitputtelijke archief een alternatief tevoorschijn te halen: een indrukwekkend beelddocument over de inpoldering van de voormalige Zuiderzee. Alsof het allemaal al wekenlang voorbereid was geweest. Improviseren blijkt ook een kunstvorm.
En alsof dat nog niet genoeg nieuws was voor één ochtend, kwam tevens de verheugende mededeling dat alle voorbereidingen voor het gezamenlijke bezoek aan het Flipje- en Streekmuseum in Tiel zijn afgerond. Volgende week gaat het gezelschap dus daadwerkelijk op pad. De agenda bleef daarmee, ondanks de onverwachte wendingen, uitstekend gevuld.
Traditiegetrouw werd er natuurlijk ook gezongen voor de jarigen van de week. Harry Rebergen mocht 82 kaarsjes tellen en Arnold Budding zelfs 86. Met een enthousiast “Er zijn er twee jarig, hoera” werd ook deze gebeurtenis met passende warmte omlijst.
![]()
Daarna was het tijd voor het vervangende programma: De inpoldering van de Zuiderzee, later bekend geworden als Het Nieuwe Land. De documentaire, ooit geproduceerd voor MAX/NPO2, bracht een fascinerend stuk Nederlandse geschiedenis opnieuw tot leven.
Centraal daarin stond Cornelis Lely, geboren in 1854, en overleden 1929, de visionaire ingenieur die het plan ontwierp voor de Afsluitdijk en de inpoldering van de Zuiderzee. Zijn ideeën moesten niet alleen de kust beschermen tegen het water, maar ook zorgen voor een enorme uitbreiding van het landbouwgebied — zo’n 200.000 hectare vruchtbare grond. Aanvankelijk ontbrak de echte urgentie, maar de voedseltekorten en maatschappelijke onrust rond de Eerste Wereldoorlog versnelden de uitvoering aanzienlijk.
Eerst kwam de proefpolder bij Andijk, gevolgd door de drooglegging van de Wieringermeer bij Medemblik. Het Lelygemaal speelde daarbij een cruciale rol — toen én nu nog steeds. Ingenieuze experimenten met kalk en diepe sloten moesten het zout uit de bodem verdrijven, terwijl proefboerderijen aantoonden wat er mogelijk was op deze nieuwe grond.
De nieuwe boeren, afkomstig uit heel Nederland, van Zeeland tot Limburg, kregen al snel de bijnaam “kolonisten”. Opmerkelijk was dat de overheid zelf de verdeling van het land regelde, in plaats van grootgrondbezitters zoals vroeger gebruikelijk was. Dat leidde overigens meteen tot discussies tussen boeren met grote en kleine kavels — kennelijk van alle tijden.
Ook Medemblik veranderde ingrijpend. Eerst zorgden de landarbeiders voor levendigheid in de stad, maar na de drooglegging ontstonden meer gesloten landbouwgemeenschappen. In 1932 werd de Afsluitdijk voltooid en daarna kwam de Noordoostpolder aan de beurt. Voor vissersplaatsen zoals Urk betekende dat een ingrijpende verandering: verlies van zeevisgronden, verhuizing van bewoners en een omschakeling naar zoetwatervisserij.
Opmerkelijk detail uit de documentaire was het werk van de zogenaamde “zeewaterarcheologen”, die in de drooggevallen bodem talloze scheepswrakken onderzochten. Zelfs de Tweede Wereldoorlog liet zijn sporen na in het nieuwe land. De buitendijk van de Noordoostpolder werd namelijk verstevigd met puin uit het gebombardeerde Rotterdam. Nog altijd herinnert het monument “Rotterdamse Hoek” aan die bijzondere verbinding tussen oorlog en wederopbouw.
Zo werd een onverwachte wijziging in het programma uiteindelijk een ochtend vol geschiedenis, herinneringen en bewondering voor Nederlands vernuft. Bij de sociëteit HVOR weten ze er zelfs van een afzegging nog iets moois van te maken.
![]()
![]()