Graften: een verborgen schat in het Rhenense landschap
De dinsdagochtend sociëteit van HVOR begon deze week zoals zoveel mooie bijeenkomsten beginnen: met koffie. En niet zomaar koffie. Al jarenlang zorgen de mannen van de catering ervoor dat de bezoekers gastvrij worden ontvangen met een dampende kop koffie en een vriendelijk woord. Hun inzet wordt door de aanwezigen zeer gewaardeerd en deze ochtend was er zelfs een extra reden om hen in het zonnetje te zetten.
![]()
Zowel Teus van Doorn als Jan Lieuwen vierden hun verjaardag. Teus bereikte de respectabele leeftijd van 77 jaar, terwijl Jan zijn 79e verjaardag mocht vieren. Dat liet de sociëteit niet ongemerkt voorbijgaan. Onder luid gezang werd een welgemeend verjaardagslied ingezet, waarmee beide heren hartelijk werden gefeliciteerd.
Na dit feestelijke intermezzo heette Bartho Kobus de spreker van de ochtend welkom: Bertus Haverkort. Zijn onderwerp bleek voor velen een verrassende ontdekking. Graften – een begrip dat niet direct bij iedereen een belletje doet rinkelen – vormden het middelpunt van zijn bevlogen presentatie.
![]()
Bertus ontpopte zich als een warm pleitbezorger voor het behoud van deze bijzondere landschapselementen. Graften zijn kunstmatig aangelegde terrassen in een hellend landschap, ontstaan in de middeleeuwen. Langs de hoogtelijnen werden terrassen aangelegd met hoogteverschillen van ongeveer drie meter. Daarmee vervulden zij verschillende belangrijke functies: het vasthouden van bodemwater, het reguleren van de waterhuishouding en het bevorderen van biodiversiteit.
Het bijzondere is dat deze graften buiten het Limburgse heuvellandschap vrijwel alleen nog voorkomen op de Laarsenberg bij Rhenen. Wat ooit een praktische oplossing was voor landbouw en waterbeheer, is inmiddels uitgegroeid tot een waardevol landschapsmonument.
Maar zoals zo vaak met bijzondere stukken erfgoed, staat ook dit monument onder druk. Bertus schetste een complex speelveld van belangen. Boeren, verdeeld over zo’n twintig eigenaren, het Utrechts Landschap, de gemeente Rhenen, het waterschap en recreanten hebben allemaal hun eigen wensen en prioriteiten. De noodzakelijke afstemming verloopt daardoor niet altijd soepel. Verbetersuggesties worden soms voortvarend opgepakt, maar verdwijnen even vaak weer in een lade.
Toch liggen er volop kansen. Herstel- en onderhoudsplannen zijn beschikbaar, fondsenwerving biedt mogelijkheden en er wordt nagedacht over verbetering van de waterhuishouding. Tegelijkertijd vormen onder meer boomkwekerijen een bedreiging voor het gebied. Ook het herstel van de soortenrijke begroeiing op de graften vraagt blijvende aandacht.
De stemming in de zaal was na afloop opvallend eensgezind. Iedereen leek ervan overtuigd dat de graften op de Laarsenberg een uniek stukje cultuurhistorie en natuur vertegenwoordigen dat behouden moet blijven. De inzet van Bertus Haverkort verdient daarbij alle waardering. Tegelijkertijd bleef één vraag nadrukkelijk hangen: wie neemt uiteindelijk de regie en zorgt ervoor dat woorden worden omgezet in daden?
Na een reeks vragen en reacties werd Bertus bedankt met een warm en langdurig applaus. Daarmee kwam een boeiende ochtend ten einde, al is het onderwerp nog lang niet afgesloten. Er zijn inmiddels plannen om op een later moment gezamenlijk een bezoek aan de graften ter plaatse te brengen.
Wordt ongetwijfeld vervolgd.