Kasteel Amerongen en haar bewoners

Hartelijk welkom, alle aanwezigen van de sociëteit. De stoelen waren goed gevuld deze week, een opkomst waar de mannen van de catering hun hand niet voor omdraaiden. Maar voordat het inhoudelijk werd, eerst dat ritueel waar geen ontsnappen aan is: de traditionele samenzang voor de jarige van de week. John Schielein. negenenzeventig jaar alweer. De stemvastheid in de zaal bleek wisselend, de goede bedoelingen onmiskenbaar.

Daarna onze gastspreker: Leunis van Klinken, afkomstig uit Zeeland, van Schouwen-Duiveland om precies te zijn. Zijn levenspad kende de nodige omzwervingen, via het onderwijs in Veenendaal naar zijn laatste jaren als orthopedagoog. Een man die weet hoe je omgaat met kinderen die extra aandacht nodig hebben. Uit de zaal kwam meteen een droogkomische reactie: “Dan bent u vandaag goed op uw plaats.” De toon was gezet, de stemming zat er direct in.

Leunis nam ons mee door de historie, in hoofdlijnen maar met vaart. Het begon in 1285, met een donjon en tolheffing door Floris V. Macht laat zich nu eenmaal graag belasten. In 1557 kwam het geheel in handen van de adellijke familie Van Reede. De donjon werd uitgebouwd tot een kasteel, compleet met gracht, een zogenaamde ridderhofstad, en Amerongen werd een heerlijkheid. De heren Van Reede namen plaats in de Staten en beschikten over vergaande bevoegdheden, inclusief rechtspraak.

Zelfs de doodstraf behoorde tot hun arsenaal. Eén keer werd die daadwerkelijk voltrokken. Jan Spijker uit Amerongen, schuldig aan doodslag in Breukelen, werd onthoofd. Een geschiedenis die de zaal even stil kreeg.

Na de Tachtigjarige Oorlog trad Godard van Reede naar voren als Oranjegezind diplomaat naast Jan de Wit, in een tijd waarin Nederland balanceerde tussen hoop en wanhoop. 1672: het rampjaar. Radeloos, reddeloos, redeloos. De man des huizes reisde onafgebroken door Europa, van Spanje tot hoog in het Noorden. Zelfs Joost van den Vondel maakte er melding van. Er waren problemen met de doorvaart door de Sont, maar ook eerbetoon: een hoge onderscheiding van het Deense koningshuis, de Orde van de Olifant.

Toen de Fransen Nederland binnenvielen, was Godard opnieuw op reis. Het was zijn vrouw, Margaretha Turnor (1613 – 1700), die het kasteel draaiende hield. Zij correspondeerde intensief met haar man. Honderden brieven zijn bewaard gebleven. Ze schreef over dreiging, brandschatting en het besluit om de geëiste drieduizend gulden niet te betalen. Het gevolg liet zich raden: het kasteel werd in brand gestoken.

In 1673 volgde de herbouw, in neo classicistische stijl, mede dankzij de weldoener, keurvorst van Brandenburg, Friedrich Wilhelm, die materialen leverde. Internationale relaties bleken ook toen al van praktisch nut.

Godards laatste reis voerde opnieuw naar Kopenhagen. Daar overleed hij, negenenzestig jaar oud, ver van huis maar midden in het diplomatieke werk dat zijn leven had bepaald. Zijn laatste rustplaats vond hij in de Andrieskerk.

Toen Leunis afrondde, was het even stil. Daarna klonk een welverdiend applaus. Weer een ochtend sociëteit voorbij. Met geschiedenis, humor en een jarige die hopelijk nog lang mag meezingen.