Reis naar Normandië in 2009/deel 1

De bus telt ruim twintig passagiers, maar het voelt al snel als een kleine karavaan van herinneringen.

Het is 2009 wanneer Bartho Kobus en zijn zoon Henry deelnemen  aan deze georganiseerde reis, een tocht die niet zomaar een vakantie is, maar een zorgvuldig gecomponeerde terugblik op juni 1944. Alles draait om de landing in Normandië, om verhalen die nog altijd door het landschap lijken te echoën.

Al bij vertrek is duidelijk dat Bartho meer wil dan alleen plekken laten zien. Hij wil laten voelen. Zijn zelf geproduceerde filmmonument vormt de rode draad van de reis, verweven met fragmenten uit “”De langste dag””.  Beeld en werkelijkheid vloeien in elkaar over; wat ooit cinema was, krijgt hier opnieuw betekenis in het zand, de wind en de stilte van de kust.

De eerste halte is Zuid-Engeland, in gedachten dan. Bartho schetst hoe daar de voorbereidingen plaatsvonden, de Engelsen en Canadezen en Fransen, zij aan zij met de Amerikanen. Tegelijkertijd versterkten de Duitsers koortsachtig de Atlantic Wall. Twee werelden, gespannen tegenover elkaar, wachtend op wat zou komen.

En dan: Normandië zelf. Het verblijf in Hotel du Golf biedt comfort, maar buiten de muren wacht de geschiedenis. Bij Merville en Ouistreham lijken de beelden bijna tastbaar. De beroemde woorden van het verzet – “Blessent mon coeur d’une langueur monotone” – krijgen hier een andere lading. Geen poëzie meer, maar een signaal, een begin.

De groep bezoekt gedenktekens, telkens opnieuw stilstaand bij wat hier gebeurde. “Hold until relief” – een simpele opdracht, maar met een onvoorstelbaar gewicht. Op Juno Beach komen de verhalen van de Canadese troepen tot leven, gevolgd door Arromanches, waar de restanten van de noodbruggen nog altijd getuigen van Operatie Overlord. Ingenieurswerk als stille herinnering.

Wat misschien het meest blijft hangen, zijn de kleine gebaren. De bloemengroet van jonge meisjes voor de bevrijders. EN de klaproos, symbool van verwoesting én herstel, die overal opduikt als een zacht maar hardnekkig geheugen.

Omaha Beach vormt het onvermijdelijke hoogtepunt. Het uitgestrekte ereveld maakt indruk, niet door grootsheid, maar door herhaling – rijen kruisen die samen een verhaal vertellen dat geen woorden nodig heeft. Bartho omlijst het moment met zorgvuldig gekozen muziek, en even lijkt de tijd stil te staan.

Terug in de bus was het waarschijnlijk stiller dan bij vertrek. Zo ook bleken de aanwezigen in de sociëteit onder de indruk van de beelden. Alsof iedereen iets heeft meegenomen dat niet direct te benoemen is.

En voor wie het gemist heeft: hoewel niet iedereen aanwezig kan zijn op de sociëteit van 5 mei, gaat de bijeenkomst gewoon door, met een vervolg op deze presentatie. Misschien is dat wel passend. Sommige reizen eindigen niet bij thuiskomst, maar blijven doorgaan in de verhalen die we elkaar blijven vertellen.